Blog giáo dục

Giáo dục dựa trên kinh nghiệm của John Dewey
Link đã được copy.

Experiential education (giáo dục dựa trên kinh nghiệm) của John Dewey

Kiến Long – Học viện TẠI SAO

Báo cáo này là tổng kết lại những ý tưởng quan trọng của John Dewey được ông viết trong quyển “Experience and Education” (1938) – là tác phẩm quan trọng nhất của Dewey.

Tham khảo:

http://ruby.fgcu.edu/courses/ndemers/colloquium/experienceducationdewey.pdf

https://study.com/academy/lesson/john-dewey-on-education-theory-philosophy-quiz.html

 

Nội dung:

1. Overview

2. Traditional education vs progressive education

3. The need of a theory of experience

4. Criteria of experience

5. Social control

6. The nature of freedom

7. Progressive organization of subject-matter

 

1. Overview (tổng quan)

John Dewey (1859-1952) là một trong những nhà tư tưởng lớn nhất của Hoa Kỳ thế kỷ 20, là người đặt nền móng cho nền giáo dục hiện đại của Hoa Kỳ.

John Dewey bắt đầu ý tưởng về giáo dục dựa trên kinh nghiệm (experiential education) vào năm 1896 khi ông mở University Laboratory School tại University of Chicago, Lab này về sau trở thành Dewey School. Dewey School là nơi Dewey hình thành nền tảng cho triết lý giáo dục của ông. Sau đó ông đến làm việc tại Columbia University và tiếp tục phát triển triết lý giáo dục của mình.

Hai tác phẩm lớn nhất của ông về giáo dục là “Democracy and Education”(Dân chủ và giáo dục) (1916) và “Experience and Education”(1938) (kinh nghiệm và giáo dục).

Quyển “Experience and Education” được viết 20 năm sau quyển “Democracy and Education”, là nơi Dewey cô đọng các tư tưởng cùa mình về giáo dục, sau những phản hồi từ thực tế và từ những phê bình của nhiều nhà tư tưởng khác.

Vào thời đại của ông, để chống lại giáo dục truyền thống vốn cũ kỹ và giáo điều, nhiều tư tưởng giáo dục đổi mới chưa phát triển đầy đủ xuất hiện, cực đoan hoá tính cá nhân và tính ngẫu nhiên, nguỵ trang dưới mỹ từ tự do.

“Experience and Education” của Dewey phân tích cả traditional education lẫn progressive education ở thời đại của ông. Dewey chỉ ra cả hai tư tưởng giáo dục này đều không toàn diện. Traditional education (giáo dục truyền thống) chỉ chú tâm đến nội dung dạy và áp đặt cứng nhắc, không quan tâm đến khả năng cũng như sở thích của người học. Progressive education (giáo dục cấp tiến) thì ngược lại ủng hộ sự cá nhân hoá và tự do của người học một cách quá lố.

Dewey cho rằng sẽ là không đúng nếu một lĩnh vực quan trọng như giáo dục lại thiếu một lý thuyết đằng sau làm cơ sở cho nó. Và hướng giải quyết của Dewey là experiential education (giáo dục dựa trên kinh nghiệm). Dewey đi sâu vào phân tích những tính chất của kinh nghiệm và xây dựng nên lý thuyết về giáo dục dựa trên kinh nghiệm.

2. Traditional education vs progressive education

Con người thường cực đoan hoá vấn đề. Khi giáo dục truyền thống quá hạn chế sự tự do phát triển của người học, người ta liền cho rằng những điều ngược lại là đúng.

Giáo dục truyền thống cho rằng nhà trường là nơi chuẩn bị cho học sinh những trách nhiệm xã hội trong tương lai bằng cách truyền tải cho học sinh những khối kiến thức, kỹ năng của những thế hệ cũ như là các luật lệ, tiêu chuẩn đạo đức, thói quen,...Học sinh bị biến thành những người đón nhận, chấp nhận và tuân lệnh.

Những kiến thức được dạy ở nhà trường là không vận động và cách ly (static and isolated), người dạy  ít quan tâm đến cách mà kiến thức được xây dựng từ nguồn gốc hay sự thay đổi của kiến thức.

Trong khi đó, progressive education đi theo chiều ngược lại nó thay thế:

  • Thay thế sự ép đặt bằng cá nhân hoá.
  • Thay thế sự kỷ luật bằng hoạt động tự do.
  • Thay thế việc học tập từ sách, giáo viên bằng việc học trực tiếp từ kinh nghiệm.
  • Thay thế việc thu được những kiến thức, kỹ năng rời rạc bằng việc học chúng như những phương tiện để đạt được mục đích.
  • Thay thế sự chuẩn bị cho tương lai bằng sự tận dụng tối đa hiện tại.
  • Thay thế sự không vận động và cách ly bằng sự thay đổi.

Những đặc điểm trên của progressive education là tốt, tuy nhiên nó được làm một cách cực đoan và thiếu cơ sở lý luận.

Cần có  một triết lý giáo dục mới để giải quyết cái gốc của những vấn đề trong nền giáo dục cũ và mới.

3. The need of a theory of experience (sự cần thiết của một lý thuyết về giáo dục)

Dewey nói rằng kinh nghiệm là phương tiện và cũng là mục đích của giáo dục. 

Có mối liên hệ hữu cơ giữa giáo dục và kinh nghiệm, nền giáo dục mới phải được xây dựng trên triết lý có thể kiểm chứng được chứ không chỉ là lý luận suông.

Nói giáo dục dựa trên kinh nghiệm nhưng không phải kinh nghiệm nào cũng có tính giáo dục. Những kinh nghiệm phi giáo dục ngăn cản và bóp méo sự phát triển. Ví dụ:

  • Khuyến khích sự nhẫn tâm
  • Gây mất sự nhạy cảm và sự phản ứng
  • Làm tăng kỹ năng trong một lĩnh vực nhỏ mà hạn chế những phát triển tương lai
  • Thoải mái nhưng làm tăng sự cẩu thả
  • Đúng và hấp dẫn nhưng không liên quan gì đến tổng thể

Giáo dục vốn không thiếu kinh nghiệm nhưng vấn đề là chất lượng của kinh nghiệm

4. Criteria of experience (tiêu chuẩn của kinh nghiệm)

Dewey chỉ ra hai đặc tính cơ bản của kinh nghiệm là tính tiếp nối và tính tương tác (continuity and interaction). Hai đặc tính này làm nên chiều sâu và chiều rộng của kinh nghiệm (lateral and longtitudinal dimension).

Tính tiếp nối:   

Một kinh nghiệm sẽ ảnh hưởng và hình thành những kinh nghiệm tiếp theo. Tuy nhiên, sự phát triển không thôi là chưa đủ mà cần định hướng cho sự phát triển.

Nhiệm vụ của người làm giáo dục là dùng sự trưởng thành của mình để thấy được hướng mà những kinh nghiệm của người học sẽ dẫn họ đến. Bằng cách thấu hiểu về những gì đang diễn ra và sẽ tiếp diễn trong đầu của người học, người dạy sẽ tạo ra được một sự giáo dục dựa trên kinh nghiệm sống động (living experience).

Tính tương tác:

Tính tương tác nói rằng mỗi kinh nghiệm chỉ thực sự là kinh nghiệm khi nó được đặt trong một hoàn cảnh khách quan, bao gồm bản thân nội tại người học và điều kiện ngoại tại từ môi trường. Dewey lấy ví dụ một người mẹ chăm sóc trẻ sơ sinh, bà không chỉ nên quan tâm đến những nhu cầu, tình trạng của con mình mà còn cần quan tâm đến cả những kiến thức về chăm sóc trẻ mà xã hội, chuyên gia đã tìm ra.

Dewey chỉ ra traditional education quá chú tâm đến tính ngoại tại, áp đặt những tiêu chuẩn của xã hội vào người học, Progressive Education lại quá đề cao tiếng nói của tự do, quên đi hoàn cảnh thực tại.

Kinh nghiệm ngoài tính nội tại còn có tính ngoại tại. Vì vậy giáo dục cần xét đến hoàn cảnh bên ngoài như lịch sử, kinh tế, xã hội, ...xem chúng như nguồn lực để giảng dạy.

5. Social control (ràng buộc xã hội)

Tất cả mọi người đều sống trong xã hội và chịu social cotrol, tuy nhiên social control không chỉ là luật lệ áp đặt, mà nó còn đại diện cho một sự đồng ý chung của tất cả mọi người vì lợi ích của toàn thể.

Trong một tình huống giáo dục, người dạy nên sử dụng quyền của mình như là người đại diện cho lợi ích của cả nhóm, chọn ra những kinh nghiệm, tạo điều kiện, khuyến khích sự tương tác và phát triển tính cộng đồng. Điều này tạo cơ hội cho tất cả cá nhân tham gia xây dựng nên social control.

Khi người dạy xem giáo dục như một social process (tiến trình xã hội), người đó sẽ không còn đặt mình ở vị trí người ra lệnh nữa, mà như là một lãnh đạo cho những hoạt động của nhóm người học.

6. The nature of freedom (bản chất của tự do)

Đối lại với social coltrol là tự do. Dewey chỉ ra có sự sai lầm khi quan niệm tự do chỉ là tự do hoạt động vật lý. Dewey cho rằng không thể tách rời giữa tự do về vật lý và tự do về mong muốn, mục đích, suy nghĩ. Thứ tự do quan trọng nhất là tự do trí tuệ, có nghĩa là tự do về quan sát và lập luận.

7. Progressive organization of subject-matter (tổ chức cho các môn học)

Những kinh nghiệm mà ngươi dạy lựa chọn cho người học phải được đảm bảo có 2 điều sau:

  • Thứ nhất, kinh nghiệm đó mới đối với người học, nhưng vẫn nằm trong phạm vi khả năng của người học.
  • Kinh nghiệm đó khuyến khích người học chủ động tìm kiếm thêm thông tin để hình thành những ý tưởng mới.

Những đặc điểm trên sẽ chỉ được thoả mãn một khi người dạy xem việc dạy và học là một quá trình xây dựng lại kinh nghiệm (process of reconstruction experience).

Bài viết khác

  • Tuổi thơ
    Tuổi thơ
    Tuổi thơ
    Link đã được copy.
  • Giúp học sinh vượt qua khó khăn trong học tập - câu chuyện của Sal Khan và Nadia
    Giúp học sinh vượt qua khó khăn trong học tập - câu chuyện của Sal Khan và Nadia
    Giúp học sinh vượt qua khó khăn trong học tập - câu chuyện của Sal Khan và Nadia
    Link đã được copy.
  • Growth mindset
    Growth mindset
    Growth mindset
    Link đã được copy.
  • Học sinh cần được thấu hiểu nhiều hơn
    Học sinh cần được thấu hiểu nhiều hơn
    Học sinh cần được thấu hiểu nhiều hơn
    Link đã được copy.